کنجکاوی، سنگ بنای خلاقیت کودک

کنجکاوی، سنگ بنای خلاقیت کودک

روزنامه ابتکار: تفكر خلاق در موضوعات تحصيلي مثل رياضيات، علوم و تاريخ «خلاقيت تحصيلي» خوانده مي‌شود.

 

کنجکاوی، سنگ بنای خلاقیت کودک - تصویر 1


برخلاف يادگيري از طريق مهارت‌هاي فكري مثل استدلال، درك و حفظ كردن، در تفكر و يادگيري خلاق، توانايي‌هايي چون ارزشيابي (توانايي حس كردن مشكلات و تناقضات) و ارايهء اطلاعات به صورت‌هاي متفاوت (به طور مثال رعايت فصاحت، انعطاف‌پذيري، ابتكار شرح و توضيح) به كار گرفته مي‌شود.

 

بچه‌ها ترجيح مي‌دهند به جاي حفظ كردن، اطلاعات را به روش‌هاي خلاق ياد بگيرند كه در اين صورت بهتر و بيش‌تر هم ياد مي‌گيرند. اين سوال نشان‌دهندهء تفاوت بين يادگيري از طريق كتاب‌هاي درسي يا يك بزرگ‌تر و يادگيري خلاق است:

-كريستف كلمب در چه سالي آمريكا را كشف كرد؟ 1492. پاسخ نيازمند تشخيص و حفظ كردن اطلاعات است.

-كريستف كلمب و ستاره‌شناسان چه تفاوت و چه شباهتي دارند؟ پاسخ نيازمند درك بيش‌تر است نه حفظ كردن و اين سوال دانش‌آموزان را به فكر دربارهء دانسته‌هايشان وا مي‌دارد.

فرض كنيد كه كريستف كلمب در ابتدا وارد كاليفرنيا مي‌شد، زندگي و تاريخ، چگونه عوض مي‌شد؟

پاسخ اين سوال نيازمند تفكر خلاق مثل: تخيل، تجربه، كشف، شرح و توضيح ابتكار عمل، آزمايش‌راه‌حل‌ها و كشف ارتباطات است.

رفتار خلاق در نوجوانان

نوجوانان طبيعتي كنجكاو دارند، آن‌ها با سوال كردن، جست‌وجو، آزمايش و بازي ياد مي‌گيرند. آن‌ها نياز به فرصت‌هايي دارند تا جهان را از نزديك‌تر ببينند، نياز به لمس كردن دارند و نياز به زمان تا تجربه‌اي خلاق داشته باشند و ما ميل كودكان به كنكاش در جهان را محدود مي‌كنيم.

 

ما با گفتن «كنجكاوي گربه را به كشتن مي‌دهد» آن‌ها را نااميد مي‌كنيم. اگر صادق‌تر بوديم تصديق مي‌كرديم كه كنجكاوي يك گربه‌ی خوب مي‌سازد و گربه‌ها مهارت بسيار زيادي در آزمايش كردن و فهميدن خطرناك يا بي‌خطر بودن چيزها دارند و به همان اندازه بچه‌ها هم تمايل بسيار زيادي به كند و كاو دارند كه اين تمايل اساس كنجكاوي و خلاقيت نوجوانان است.

رفتار خلاق در كودكان مدرسه‌اي

بچه‌ها در سن مدرسه داراي خلاقيت بسيار بالا و تخيل فعال بوده و با كنكاش، خطر كردن، شرح دادن، آزمايش و تعريف نظرهاي خود ياد مي‌گيرند.محققان پيشنهاد مي‌كنند كه بسياري چيزها را از طريق نيروهاي خلاقيت، موثرتر و اقتصادي‌تر مي‌توان آموخت.

نقش معلم‌ها چيست؟

معلمان هوشمند با به كارگيري يك برنامهء‌درسي مناسب مي‌توانند فرصت‌هاي زيادي را براي ايجاد رفتارهاي خلاق پديد آورند. آن‌ها با محول كردن تكاليف خاص، بچه‌ها را به انجام كار خلاق، يادگيري مستقل و انجام پروژه‌هاي فردي و آزمايش فرا مي‌خوانند.

معلم‌ها مي‌توانند با استفاده از مواد برنامهء درسي خود تمرين‌هاي مقدماتي را براي بچه‌ها و فرصت‌هايي را براي تفكر خلاق بچه‌ها به صورتي قانونمند و ارزشمند فراهم كنند.

موارد زير به پرورش خلاقيت نوجوانان كمك مي‌كند:

-به كودكان آموزش دهيم كه از تلاش‌هاي خود راضي بوده و به ارزش آن پي ببرند.

-به سوالات غيرعادي كودكان احترام بگذاريم.

-به نظرات و راه‌حل‌هاي عجيب آن‌ها احترام بگذاريم چرا كه كودكان بسياري از ارتباطات را مي‌بينند كه والدين و معلمان آن‌ها را نمي‌بينند.

-به كودكان نشان دهيم كه نظراتشان ارزش شنيدن و فكر كردن را دارد و آن‌ها را به آزمايش كردن نظراتشان تشويق كرده و با ايجاد رابطه ميان كودكانمان و ديگران به نظراتشان اعتبار دهيم.

-فرصت‌هايي را براي آن‌ها فراهم كنيم كه به ابتكارهاي فردي آن‌ها ارزش و اعتبار مي‌دهد.

-نظارت بر كودكان و وابستگي زياد به يك برنامهء آموزشي معين يادگيري و ابتكار عمل را در كودك از بين مي‌برد.

-استفاده از مطالب آموزشي بسيار زياد و بدون در نظر گرفتن فرصت‌هايي براي فكر كردن شديدا مانع يادگيري كودك مي‌شود.

-مي‌توانيم فرصت‌هايي را فراهم كنيم تا كودك بدون ترس از ارزيابي فوري فكر وكشف كند.ارزشيابي مكرر به خصوص در هنگام تمرين، يادگيري و ابتكار و استفاده از روش‌هاي خلاق كودك را نگران مي‌سازد.ما بايد اشتباهات صادقانهء آن‌ها را به عنوان بخشي از جريان خلاقيت بپذيريم.

والدين چه نقشي دارند؟

كودكان به صورت طبيعي با رقصيدن، آواز خواندن، قصه گفتن، بازي و... به صورت خلاق ياد مي‌گيرند.يكي از چالش‌هاي خلاقيت، مدارس رسمي هستند.

 

چرا كه در دورهء تحصيل والدين هم مانند معلم‌ها بچه‌ها را تشويق مي‌كنند كه رفتارهاي مودبانه داشته باشند، مطيع باشند، از قوانين پيروي كنند و مانند ديگران باشند، در حالي كه اين گونه برخوردها تا حدي استعداد و خلاقيت را در كودكان نابود مي‌كند.

 

والدين با رعايت موارد زير مي‌توانند خلاقيت را در كودكانشان پرورش دهند

-تشويق كودكان به كنكاش، كنجكاوي، آزمايش،تخيل، سوال كردن و گسترش استعدادهاي خلاق.

-فراهم كردن فرصت براي بيان خلاق و حل مسايل به صورت خلاق.

-آماده كردن بچه‌ها براي تجربيات جديد.

-يافتن روش‌هاي مناسب در تغيير رفتارهاي مخرب به رفتارهاي سازنده و خلاق و استفاده نكردن از روش‌هاي كنترل تنبيهي.

-يافتن راه‌حل‌هايي براي حل تضاد بين نيازهاي هر يك از اعضاي خانواده.

-اطمينان از توجه و احترام به تمام اعضاي خانواده و ايجاد فرصت براي شركت خلاق تمام اعضا در رفاه خانواده به عنوان يك كل.

-استفاده از آنچه مدارس به صورت خلاق تهيه مي‌كنند و تلاش براي تكميل تلاش‌هاي مدرسه.

-ايجاد هدف، تعهد و قدرت بخشيدن به خانواده.

چگونه خلاقيت از بين مي‌رود؟

آموختن اين كه تنها يك راه درست در انجام كارها وجود دارد و اصرار به انجام كار به روش درست اشتياق كودك براي استفاده از روش‌هاي جديد را مي‌كشد.

-اصرار به واقع‌بين بودن و نداشتن تخيل زماني كه پرواز كودك در آسمان رويا را احمقانه مي‌پنداريم و كودك را تالاپ به روي زمين مي‌اندازيم، اشتياق براي خلاقيت را در او مي‌كشيم.

- مقايسهء كودكمان با بچه‌هاي ديگر و اصرار به اطاعت كردن، خلاقيت را از بين مي‌برد، چرا كه اساس خلاقيت،‌‌‌‌آزادي در اطاعت كردن يا نكردن است.

حق‌پرورش خلاقيت براي تمام كودكان

بچه‌ها حق دارند احساساتشان و نگرش خود دربارهء رويدادها را بيان كنند، دربارهء‌خودشان توضيح دهند و نسبت به همه چيز عكس‌العمل اخلاقي‌نشان‌دهند، بترسند، اميدوار باشند و جهان تخيل و روياها و تصورات خودشان را داشته باشند و حق دارند به نحوهء خود زندگي كنند.

 

بچه‌هايي كه دايم وادار به اطاعت مي‌شوند فرصت بيان خلاق ندارند. در سال 1925 استعداد همان هوش تعريف مي‌شد، اما امروزه در فرضيه‌هاي مربوط به استعداد به ويژگي‌هاي ديگري نيز توجه داشته‌اند مثل:‌علاقه، انگيزه، تصميم، توجه، پشتكار، خلاقيت، اعتماد به نفس و عزت‌نفس.

 

خلاقيت بالا به سادگي به وجود نمي‌آيد، بلكه نتيجهء سال‌ها يادگيري، تفكر و آمادگي است. در حقيقت بسياري از روان‌شناسان بر تمرين تفكر عميق تاكيد دارند و اهميت آن را بيش‌تر از استعداد و علاقهء ذاتي مي‌دانند كه در اين صورت عملكرد اغلب مدارس در پرورش استعدادهاي ذهني دانش‌آموزان زير سوال مي‌رود.

 

تاريخ سرشار از افراد خلاقي است كه در دوران دانش‌آموزي معلمان رضايت زيادي از آن‌ها نداشته‌اند. نقش اصلي تحصيل، فراهم كردن تجربهء تفكر خلاق براي دانش‌آموزان است.

خلاقيت جرياني اجتماعي و مشترك است

بر خلاف عقيدهء عموم، براي ايجاد تفكر خلاق، بيش‌تر از توانايي‌هاي فردي، نيازمند حمايت اجتماعي هستيم، افراد بايد به سرمايه‌هاي اجتماعي مثل منابع هوشي، اقتصادي، فرهنگي و نهادي در طبيعت دسترسي داشته باشند و اين منابع به صورت متفاوت بين افراد تقسيم شده‌اند و دسترسي به آن‌ها بستگي به شرايط افراد در جامعه دارد.

چالش‌هاي تحصيلي

آموزگاران مسوول حمايت از تفكر و بيان خلاق كودكان هستند.حتي تفاوت در اعتقادات، به عنوان يك معلم بر انتظاراتمان از بچه‌ها و تمرين‌هاي روزانهء آن‌ها تاثير مي‌گذارد.

 

پس يك معلم در قبال تفكر خلاق كودكان هم به عنوان يك مشوق و هم مانع عمل مي‌كند. به طور مثال بسياري از معلمان و والدين تيزهوشي را با خلاقيت (پرورش جريان توليد) اشتباه مي‌كنند و اشتباه ديگر مترادف دانستن خلاقيت با رفتارهاي نادرست، عجيب و حتي مخرب است.

 

خلاقيت به طور طيبعي شكوفا نمي‌شود. بلكه مانند توانايي‌هاي ديگر نيازمند تشويق و راهنمايي است. بر اساس عقيدهء شكوفا شدن خلاقيت به طور طبيعي كه نتيجهء فرضيات اقتصاد آزاد است، نقش معلمان در راهنمايي و رشد كودكان كمرنگ مي‌شود.

بچه‌ها نيازمند تربيتي لطيف هستند، راهنمايي‌هاي ماهرانه از اهداف برنامه‌هاي هنرمندساز است. مثل بچه‌هاي جواني كه در Reggio Emilia كتاب راهنمايي از شهرشان درست كردند و نوجوانان بروكلين كه از مهارت‌ها‌يشان در هنر گرافيك استفاده كرده و اظهارات قوي راجع به هويت خود، خشونت و مواد مخدر در جامعه ارايه كردند و بچه‌هاي اسكاتلندي كه در سن 10 تا 14 سالگي يك پروژهء سه‌بعدي را ساختند و در معرض نمايش عموم قرار دادند.

 

در تمام اين موارد خلاقيت خود به خود شكوفا نشده است. بلكه بچه‌ها آموخته‌اند كه منابع و مهارت‌ها را به بهترين وجه به كارگيرند و سپس به آن‌ها فرصت داده‌اند تا تحت نظارت افراد حرفه‌اي و همسالانشان اين مهارت‌ها را تمرين كنند.

آموزش
هوش
خلاقیت
کودکان
مدرسه
کنجکاوی
چالش های تحصیلی
والدین
معلم
رفتار خلاق
کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه